İş Yerinde Anlam Arayışı: Psikolojik Güçlenme için Gerçekçi Yollar

Günümüz çalışma hayatında çalışan bağlılığı, psikolojik dayanıklılık ve içsel motivasyonun en güçlü belirleyicilerinden biri “anlam duygusu”dur. Araştırmalar, yaptığı iş ile kişisel değerleri arasında bağ kurabilen bireylerin daha yüksek performans, yaratıcılık ve iyi oluş düzeyine sahip olduğunu göstermektedir.

Pozitif psikoloji alanında yapılan çalışmalar (Viktor Frankl, Martin Seligman vb.) insanın temel güdülerinden birinin anlam arayışı olduğunu ortaya koyar. Frankl’a göre insan, koşullardan bağımsız olarak yaşamına anlam katabildiği ölçüde psikolojik olarak güçlenir. Benzer şekilde, Self-Determination Theory (Deci & Ryan), bireyin öz farkındalık, özerklik ve amaç duygusu geliştirmesinin sürdürülebilir motivasyonun ön koşulu olduğunu vurgular.

Felsefi açıdan bakıldığında ise, Antik Yunan’dan bu yana “kendini bilme” (gnothi seauton), insanın hem etik hem de varoluşsal bütünlüğünün temelidir. Modern organizasyonlar açısından bu ilke, çalışanın özellikle yöneticinin yalnızca bir iş yapan bir ‘icracı’ değil, anlam üreten bir özne olarak görülmesini & yeniden yapılandırılmasını gerektirir.

Bu çerçevede;

• Kişinin kendini tanıması,

• Amaç ve öz değerleriyle temas kurması,

• Zihin–beden–duygu bütünlüğünü deneyimlemesi,

yalnızca bireysel gelişimi değil, aynı zamanda sağlıklı, bilinçli ve sürdürülebilir kurum kültürlerini destekleyen stratejik bir yatırımdır.

Anlam duygusunu uyandırma ihtiyacının bir diğer ve esaslı nedeni de bu ‘zor’ çağda insanın yolunu & yönünü bulmasına yardımcı olmaktır. İçinde bulunduğumuz dönem, maalesef hemen her gün bir şekilde maruz kaldığımız haberlerden de anlaşılacağı üzere, “deliliğin” baş gösterdiği bir dönemdir. İç karartmak istemem ama sadece bir ay içinde tanık olduğumuz şu haberlere bir baksanıza; İran’da protesto katliamları, Gazze’de ateşkes ihlalleri, Afganistan’da kadınlara yasak ve aşırı gerici rejim, ABD ve tüm dünyada Epstein dosyaları, Venezuela’da rejim krizi… Sadece 1 ay. Türkiye’deki devamlı sisli & puslu havayı saymıyorum bile…

Neyse dönelim konuya. Anlam…

Bu yazıda mütevazi, uygulanabilir ve bilimsel bir yerden organizasyonlarda anlamı nasıl yeniden inşa edebileceğimize odaklandık.

Başlarken; Bazı Anlamlı İstatistikler

Gallup’a göre çalışanların yalnızca %18’i şu anki işini “kişisel olarak inandığı bir amaca hizmet ediyor” olarak tanımlıyor, yani çoğu çalışan halen “anlam eksikliği” yaşıyor.

Anlam duygusu güçlü çalışanların yalnızca %13’ü “sık sık” veya “her zaman” tükenmiş (burnout) hissediyor; anlamı düşük olanlarda bu oran %38’e çıkıyor.

Çalışanlar güçlü bir anlam duygusu hissettiklerinde, bu kişiler işlerine daha bağlı olma eğilimindedir. Örneğin, Gallup araştırmasına göre anlam duygusu güçlü olan çalışanların yaklaşık %50’si işlerine bağlı ve motive hissediyor. Buna karşılık anlam duygusu düşük olanlarda bu oran yalnızca %9.

Kaynak: The Power of Purpose Why Purpose Matters for Employees and Workplaces, Gallup, 2025, Global Research, > 4000 participants

Türkiye’de sonuçlar ne durumda, doğrusu bilmiyorum. Ama bizde de durum en iyi ihtimalle benzer seviyelerdedir diye tahmin ediyorum.

Peki Anlam Duygusunu Ölçmek İstesek?

Aşağıda örnek bir kontrol listesi (ölçek) sunuyoruz. Bu 13 soruyu 5’li skalada değerlendirerek sen de kendi anlam duyguna bakabilirsin! Veya istersen -bir kurumda & İK alanında çalışıyorsan- bu soruları düzenli olarak çalışanlara sormayı düşünebilirsin.

Örnek Bir Kontrol Listesi – Bu 13 soruyu 5’li skalada değerlendirerek kendi anlam duyguna bakabilirsin!

Yaşamda Amaç ve Anlam Algısı

1. Hayatımda güçlü bir amaç duygusu hissediyorum.

2. Hayatıma yön veren hedeflerim var.

3. Hayattaki zorluklarla baş etmeyi kolaylaştıran kendimce bir «yaşamın anlamı» formülüne sahibim.

4. Benim için derin bir anlam taşıyan bir hedef doğrultusunda aktif olarak çaba gösteriyorum.

5. Günlük faaliyetlerimden tatmin ve kişisel doyum hissediyorum.

6. Başkalarının yaşamını iyileştiren faaliyetlerde sıklıkla yer alıyorum.

7. Bir ekip, grup veya topluluk içinde anlamlı katkılar sunduğumu ve anlamlı hizmet edebildiğimi düşünüyorum.

8. Ailem ya da bana yakın kişiler, beni güvenebilecekleri biri olarak görür.

9. Hayatımın bir amaca hizmet etmesi benim için önemlidir.

10. Hayatımda «neden varız?» sorusuna dair ulvi / evrensel bir yanıtı içimde hissederim.

İşte Amaç Endeksi (Work Purpose Index)

1. Yaptığım iş, benim için önemli olduğuna inandığım bir şeye doğrudan katkı sağlar.

2. Yaptığım iş, iş arkadaşlarım, müşterilerim veya hizmet verdiğim kişiler üzerinde olumlu bir etki yaratır.

3. İş görevlerimi yerine getirirken sıklıkla bir amaç duygusu hissederim.

Not: Soruları 5’li skalada ysanıtlayabilirsin. 1: Hayır, 2: Nadiren, 3: Bazen Evet, Bazen Hayır, 4: Çoğunlukla 5: Evet, Kesinlikle! Eğer ortalalama 2,5’ın altında ise gerçekten “dikkat”. 2,5 – 3 arası ise “biraz rahatlamaya ihtiyacın var” diyebiliriz. 3 – 3,50 arasında isen “anlamı araştırmaya devam”. 3,5 – 4,5 arası güzel bir seviye. 4,5 ve üzeri ise gerçekten derin şükrü hak ediyor.

Peki (Nice To Vibe Olarak) Biz Bu Konuya Nasıl Yaklaşıyoruz?

“Kaygı veya strese girdiğinizde, dışsal amaçlar ön plana çıkar ve içsel amacınızı gözden kaçırırsınız. Bilinç durumunuzun birincil, diğer her şeyin ikincil olduğunu unutmuş olursunuz.” Eckhart Tolle

Kurumsal wellbeing üzerine çalışan Türkiye’deki en yetkin eğitim ve atölye merkezlerinden biri olan Nice To Vibe, anlam duygusu yaratmaya nasıl yaklaşıyor?

Program tasarımı ilkemiz net; bütünsel bir çerçeve için beden – zihin – kalp – ruh dengesini gözetmek! Veya başka bir deyişle; bedende denge, zihinde netlik, kalpte bağ, ruhta amaç...

Grafik: 4 Boyutta Anlamı Yeniden Hatırlamak

Peki bu başlıklarda ne gibi kurumsal çalışmalar yaptırıyoruz? Tek tek açalım.

1. Beden (Regülasyon & Dayanıklılık)

Tezimiz: Anlam, regüle olmayan bir bedende kalıcı olamaz.

Odak: Fiziksel farkındalık, sinir sistemi dengesi ve stres regülasyonu

Nice To Vibe Olarak Önerdiğimiz Çalışmalar:

1. Ses: Soundhealing & stres dengeleyici ses meditasyonları

2. Nefes: Bilinçli nefes çalışmaları (denge, odak ve sakinleşme) & somatik farkındalık ve gevşeme pratikleri

3. Yoga: Çalışanlar için özel belirlenmiş kundalini yoga ve meditasyon pratikleri

Katkısı:

• Stres ve tükenmişlik direkt azalır

• Duygusal dayanıklılık artar

• Anlamı deneyimleyebilecek güvenli bir fizyolojik zemin oluşur

2. Zihin (Farkındalık & İçgörü)

Tezimiz: Öz farkındalık, anlamın ana kaynağıdır.

Odak: Düşünce kalıpları, öz farkındalık ve bilişsel netlik

Nice To Vibe Olarak Önerdiğimiz Çalışmalar:

1. Enneagram: Enneagram temelli kendini bilme ve kişisel farkındalık atölyeleri (Derin inançları fark etme ve içsel motivasyonu keşfetme odaklı)

2. Zihin Haritaları: Sonuç Çıkarma Merdiveni (Ladder of Inference) ile zihnin yapısını idrak etme ve kendi düşünce yapımızı keşfetme atölyeleri

3. Zen: Zen ve tasavvuf felsefesi temelli farkındalık (mindfulness) ve içe bakış (self - inquiry) pratikleri (Yönlendirmeli meditasyon pratikleri)

Katkısı:

• İçgörü ve zihinsel berraklık gelişir

• Otomatik düşünce kalıpları fark edilir

• Kişi “neden” sorusuna bilinçli cevaplar üretir

3. Kalp (Bağ & Değerler)

Tezimiz: Anlam, kalpten bağ kurulduğunda kök salar.

Odak: Duygusal bağ, empati ve ilişkisel anlam

Nice To Vibe Olarak Önerdiğimiz Çalışmalar:

1. Öz Değerler: Değerler temelli farkındalık atölyeleri

2. Empati: Empati, şefkat ve güven temelli grup uygulamaları uygulamaları (Çeşitli oyun ve grup egzersizleri aracılığı ile)

3. Bağ: Ekip içi bağ ve aidiyet güçlendiren grup uygulamaları (Çeşitli oyun ve grup egzersizleri aracılığı ile)

Katkısı:

• Aidiyet ve bağlılık artar

• Anlam, ilişkiler üzerinden derinleşir

• Kurum içi güven ve psikolojik emniyet güçlenir

4. Ruh (Amaç & Yön)

Tezimiz: Ruh, yapılan işe “neden varım?” sorusunun cevabını getirir.

Odak: Yaşam amacı, katkı ve daha büyük bütünle ilişki

Nice To Vibe Olarak Önerdiğimiz Çalışmalar:

1. Yön ve Hizmet: Kişisel amaç & yaşam yönü keşfi ve değer odaklı hizmet bilinci çalışmaları (Film atölyeleri ve seçilmiş kadim masallar üzerinden)

2. İlham: Dervişlerden Öz Liderlik Hikayeleri okuma ve tartışma atölyeleri (Nasreddin Hoca, Mevlana, İdris Şah, Halil Cibran vb. üzerinde iş ilhamları)

3. Ulviyet: İş İnsanları için Mevlana’yı anlama tasavvuf atölyeleri («Mevlana olsaydı nasıl düşünürdü, ne hissederdi, ne yapardı» - oyunlaştırılmış vaka analizi ve sürpriz konuklar ile)

Katkısı:

• Yapılan iş, daha büyük bir anlamla ilişkilendirilir

• İçsel motivasyon ve ilham artar

• Kişi, yaptığı işte varoluşsal bir tutarlılık hisseder

Beden, zihin, kalp ve ruh boyutlarına sadık kalmak şartı ile bahsedilen atölyeleri organizasyonların ihtiyacına göre tasarlıyoruz.

Grafik: Örnek Bir Program Tasarımı - 1

Grafik: Örnek Bir Program Tasarımı - 2

Kapatırken Nice To Vibe Hakkında:

Nice To Vibe’ı kurarken “bireyleri, beden, zihin ve ruh bütünlüğüyle kendilerini keşfetmeye ve içsel güçlerini açığa çıkarmaya davet eden bir akademi yaratmak…” vizyonu ile yola çıktık. Bu anlamda, günümüzün en problematik alanlarından biri olan “anlam” duygusu üzerine kurumsal ve bireysel aksiyonlar üretmekten memnuniyet duyuyoruz.

Amacımız Ne?

• Katılımcılara, bilinç, zihin ve beden üzerine güncel bilimsel ve psikolojik bilgiler ışığında farkındalık kazandırmak.

• Beden ve nefes aracılığıyla içsel farkındalığı ve duyusal öğrenmeyi deneyimleyerek derin dönüşümü desteklemek.

• Katılımcılar arasında güven, paylaşım ve uyum temelli bir bağ kurarak ortak bir öğrenme ve kalbi bir destek ortamı yaratmak.

“Hayatımda ilk defa bir çok ozanın söylediği, onca düşünürün nihai bilgelik olarak öne sürdüğü hakikati gördüm. Hakikat şuydu; sevgi, insanın ulaşabileceği en yüksek ve en büyük hedefti. O anda, insan şiirinin, insan düşünce ve inancının ayırt ettiğği en büyük sırra haiz oldum: İnsanın kurtuluşu sevgiyle ve sevgidedir. Elinde hçbir şeyi kalmamış bir insan dahi, kısacık bir an için bile olsa, sevdiğine ilişkin düşüncelerden asıl mutluluk duyabileceğini anladım.” Victor Frankl, İnsanın Anlam Arayışı